Tempi zijn altijd belangrijk. Ook in standen waar het er helemaal niet toe lijkt te doen. Dus ook in standen met aanval versus verdediging zijn tempi belangrijk. Als wit veld 24 heeft bezet, dan heeft zijn tegenstander twee fundamenteel verschillende opstelling ter beschikking. Hij kan kiezen voor de formatie 3, 4, 9, 14 resp. 4, 9, 10, 14. De tweede opstelling is minder bekend en met name geschikt voor standen, waar de tempoverhoudingen niet al teveel uit balans zijn. De eerste opstelling is bekender en aangewezen bij standen, waar het tempo-evenwicht wel grondig verstoord is. De tweede opstelling is het onderwerp geweest bij trainingen van vooraanstaande vrouwelijke dammers nu en in het verleden. Het is vooral gebaseerd op tactische mogelijkheden en er blijkt een groot verrassingseffect vanuit te gaan. Zie ook de partijnotaties.

Links de kenmerkende opstelling van het eerste plan. Zwart gaat veld 20 bezetten en blokkeert de witte korte vleugel om strijd te leveren op de andere vleugel.

In de stand rechts daarentegen is het nooit de bedoeling om veld 20 te bezetten. Zwart wil zijn materiaal samenballen en centraal houden om te kunnen counteren tot het moment komt om deze kracht als een soort trampoline tegen het overmoedige vooruitgeschoven materiaal van de witspeler te gebruiken.

Veld 20 moet openblijven voor de tactische wendingen. Ook is het duidelijk, dat de zwarte lange vleugel na bezetting van veld 20 kwetsbaar is voor aanval via de ruil 34-30x30, welke mogelijk is als er een paar schijven bijgeplaatst worden.

Jannes van der Wal is een van de talrijke 'mannelijke' slachtoffers, die compleet verrast werden door het feit, dat vrouwen als Karin van Lith een dergelijk gecompliceerd strategisch plan beginnen en met vaste hand tot een goed einde weten te brengen. Het moet een schokkende ervaring zijn geweest. Wit doet immers alles 'goed' en wordt toch ingeblikt.

van der Wal - van Lith

In de diagramstand het resultaat van een laveeropening. Wit moet besluiten hoe verder te gaan. Een opbouw met zetten als 18.48-42 10-14 19.30-24 is minder geslaagd, vanwege het zetje 22-28, 13-19 en 1-6x48 X. Vandaar dat hij kiest voor de agressieve ruil 18.31-27x27. Zwart heeft daarna diverse goede voortzettingen. Verdergaan met de Roozenburg is een goed en kansrijk plan, maar Karin verwachtte meer van de structuur uit de partij. Wit krijgt weliswaar het centrum, maar kan daarna door tactische wendingen geen vin meer verroeren.

Rechts de kenmerkende stelling. Zwart heeft zich opgesteld met een (schijnbaar) uitermate statisch centrum. Wit lijkt slechts veld 23 te hoeven bezetten om de overhand te krijgen. Evenals vele witspelers voor en na hem kon Jannes de verleiding niet weerstaan.

De formatie 2,8,13 is belangrijk om de witte voorpost op 23 onder druk te zetten. Het open veld 3 is nodig voor damgeef combinaties gevolgd door 13-19 en slagen vanaf veld 15. De zwarte stand heeft wel wat weg van een trampoline. Alle kracht is samengebald in het centrum. Er hoeft slechts gewacht te worden op het juiste moment om explosief te ontladen.

Zwart kan dit soort plannen realiseren met relatief weinig stukken op de korte vleugel. Hij hoeft slechts een stuk te hebben om naar veld 22 te lopen. De witte voorpost wordt dan bedreigt. Meestal heeft wit geen andere keus, dan schijf 22 met 33-28x28 te ruilen. De formatie 23, 24, 28, 29 is ideaal voor veel van de wendingen, waar zwart het van moet hebben. Naast de damgeef combinatie dient wit voortdurend rekening te houden met het offer 15-20 en in bijzondere gevallen 25-30.

In de partij doet wit nauwelijks een poging om het zwarte centrum daadwerkelijk in de klem te houden en speelt vrijwillig 33-28. Het resultaat is de stand links. Het moge duidelijk zijn, dat het ruiltje 38-32x42 niet echt in aanmerking komt in verband met de damgeef combinatie dreiging na bv. 17-21 gevolgd door 12-18, 13-19 en de slag met schijf 15. Zelfs als de wending resulteert in de eindslag 15x22, waarbij de stand materieel gelijk blijft, neemt zwart de afwikkeling zonder aarzelen. Na afloop heeft hij immers het centrum; ontwikkelingsvoorsprong en een vernietigende aanval.

In deze en andere voorbeelden is het opvallend dat zwart geen enkele haast maakt met het uitvoeren van zijn plannen. De omsingelaar is tevreden met de krachteloze opstelling 23, 24, 28 en 29. Hoe en wanneer daarvan wordt geprofiteerd is niet belangrijk. Vaak zie je lange tijd alleen maar schijnbaar richtingloze zetten op de korte vleugel. Tot opeens een stuk op veld 22 verschijnt om de kenmerkende verzwakking uit te lokken.

Een bekend wapen in een laveerpartij is de halve hekstelling en vereist van beide spelers een diep inzicht in het spel, omdat je voortdurend door de halve hekstelling moet heen kijken naar de situatie, die ontstaat als hij verbroken wordt. De tempoverhouding is dan belangrijk. Elke keer dat achtergelopen wordt krijgt de bezitter van de halve hekstelling er twee tempi bij. Toch moeten ook andere stelling kenmerken in ogenschouw gehouden worden.

van Lith - Meijler

Links een typische stand, die kan ontstaan bij laveren en een halve hekstelling. Dit spelbeeld is aan de orde geweest tijdens de trainingen van Gantwarg en Karin van Lith. Zwart krijgt de aanval en wit de omsingeling. Het is belangrijk om zoveel mogelijk materiaal van de witte lange vleugel naar de andere bordhelft te transporteren.

Op direct 13.37-32 volgt de ruil 13...21-27 en 22-28x16, waar wit niets aan heeft. Dat is de reden, waarom ze nu de achterloop 13.34-30 doet. Maakt zwart een tempo op de lange vleugel, dan volgt de oversteek 37-32-28 en is er een stuk van de lange vleugel geactiveerd. Als zwart zoals hier veld 27 bezet, dan komt het bekende plan waar deze masterclass over gaat aan de orde.

Rechts de kenmerkende opstelling. Een pokerface is belangrijk voor maximaal effect. Ook hier gaat wit tergend langzaam te werk. De zet 24.40-35 in plaats van het meer voor de hand liggende 40-34 is kenmerkend. Zolang wit nog een stuk heeft dat naar 29 kan, moet je er vooral wegblijven. Na 24.40-35 is 24...18-23 verhinderd door 25.39-34; 38-32 X. Even later in de partij wordt de wending genomen als een 'gelijke' ruil. De overblijvende stand is daarna reddeloos voor zwart.

Het is belangrijk te letten op de paar tactische tegenacties, waar zwart over beschikt. Als op het cruciale moment de zet 34-29 verhinderd is door een zetje, dan valt de hele omsingeling in duigen. In de partij dient aandacht besteed te worden aan de wending 17-21 met slaan van 14 naar 39 of 45. In diagram 8 de uitermate zeldzame situatie, waarin wit mat staat, dank zij een andere tactisch probleem. De voortzetting 34-29 is verhinderd door de afwikkeling 27-32 en 18-22x45. Bijgevolg kan wit feitelijk opgeven.

Een belangrijke reden, waarom dit plan alleen geschikt is voor standen met een klein verschil in ontwikkeling is de controle over veld 24. Zodra zwart naast de controle over het centrum erin slaagt ook veld 24 in handen te krijgen, dan is het plan van omsingelaar mislukt. Dat geldt ook voor de situatie, waarin wit nog beschikt over de twee om twee 38-32x32, zoals in diagram 9. Ondanks een paar kleine onvolmaaktheden in de zwarte stelling is dank zij de ontwikkelingsvoorsprong de situatie zeer moeilijk voor wit na 38-32x32.

Hoekman - Doumesh

Nina Hoekman is helemaal gefixeerd door het plan en werkt er in vrijwel iedere partij systematisch naartoe. Ook als andere plannen meer in aanmerking komen. De zet 10.38-32 in deze stand is bepaald niet de enige zet voor wit. Maar het is nodig om de tegenstander in de val te lokken.

Het is niet helemaal zeker of de resulterende stand rechts wel zo geschikt is voor het plan. Zwart haakt gelukkig af met 27-31x31x28 en komt vlot verloren te staan. Het is niet helemaal duidelijk hoe wit het avontuur moet overleven na 22...19-24. Zwart dreigt veld 24 permanent in handen te krijgen met een positionele ramp voor de omsingelaar als gevolg. Na 22...19-24 23.34-29 14-19 24.29x20 15x24 25.45-40 18-23 kan wit nog afwikkelen met 35-30x50. De compensatie lijkt daarna onvoldoende.

In de clubcompetitie sloopt Anatoli Johan Wiering vanuit de diagramstand, die gelijkenis vertoont met de stand van Karin Lith tegen Jannes van der Wal. jaren eerder. Om de oversteek van schijf 19 naar 23 mogelijk te maken, wordt eerst een keertje opgelopen met 10...17-21.

In verband met de tempoverhoudingen kiest zwart voor het eerste plan. Om niet compleet onder de voet gelopen te worden, worden vier tempi teruggepakt via 17...14-19x20. De ogenschijnlijk appositionele opmars van schijf 2 doet denken aan de partij van Kees Thijssen.

Links heeft zwart al het overtollige materiaal van de lange vleugel weten over te hevelen naar de andere kant en staat erg goed. De partijvoortzetting 40...27-31 is niet de beste. Daarna kan wit nog remise maken. Na 40...13-18 41.37-32 27-31 is de witte lange vleugel gevloerd.